Từ điển thuật ngữ

Thông tin sai lệch có chủ đích (disinformation, fake news) là gì? Ý nghĩa và giải thích

Disinformation là thông tin sai hoặc gây hiểu lầm được phát tán có chủ đích để lừa dối hoặc gây hại. Trong đời thường, nó hay được gọi là fake news.

Disinformation là gì?

Disinformation là nội dung sai hoặc gây hiểu lầm được phát tán có chủ đích, chẳng hạn để định hướng dư luận, gieo rắc nghi ngờ hoặc kiếm tiền. Nó khác với misinformation, cũng là sai nhưng được lan truyền mà không có ý định lừa dối, ví dụ do nhầm lẫn. Thuật ngữ fake news phổ biến nhưng mơ hồ, vì nó cũng được dùng để bôi nhọ những bài báo chính xác mà ai đó không ưa.

Các dạng thường gặp và dấu hiệu cảnh báo

Disinformation có thể hoàn toàn bịa đặt, nhưng thường hơn là trộn lẫn thật và giả: ảnh thật trong ngữ cảnh sai, trích dẫn bị cắt ngắn, tiêu đề gây hiểu lầm hoặc tài liệu giả mạo. Nó thường đánh vào những cảm xúc mạnh như sợ hãi hay phẫn nộ và thúc giục bạn chia sẻ nhanh. Cũng có những chuyên gia bịa ra, các trang web giả mạo bắt chước các hãng truyền thông nổi tiếng, cùng hình ảnh hoặc giọng nói do AI tạo ra.

Cách kiểm tra nội dung

Trước khi chia sẻ, nên kiểm tra nhanh: ai đứng sau nguồn tin, có thông tin liên hệ hoặc thông báo pháp lý không, và các hãng truyền thông uy tín khác có đưa cùng nội dung không? Hãy kiểm tra ngày tháng và ngữ cảnh, vì ảnh cũ thường xuất hiện lại cùng các sự kiện mới. Tìm kiếm ảnh ngược (reverse image search) cho thấy một bức ảnh xuất hiện lần đầu ở đâu. Các đội kiểm chứng thông tin (fact-checking) bác bỏ những báo cáo sai được chia sẻ rộng rãi. Tại EU, Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số yêu cầu các nền tảng rất lớn đánh giá và giảm thiểu những rủi ro như disinformation.

Tại Friendstime

Trên Friendstime, bạn có thể báo cáo bài đăng, bình luận, story và hồ sơ, chọn một lý do như “Thông tin sai lệch”; báo cáo do con người xem xét. Bài đăng cũng có thể kèm ghi chú kiểm chứng, chẳng hạn “Đang tranh cãi” hoặc “Thông tin sai lệch”. Trong ứng dụng Android, các thành viên còn có thể bình chọn xem một phát biểu có đúng không. Hình ảnh có thể được gắn nhãn là do AI tạo ra.

Câu hỏi thường gặp

Disinformation và misinformation khác nhau thế nào?

Mấu chốt là ý định. Disinformation được phát tán có chủ đích để lừa dối; misinformation là sai nhưng được chia sẻ với thiện ý.

Tôi nên làm gì khi người quen chia sẻ thông tin sai?

Hãy phản hồi bình tĩnh và dựa trên sự thật, tốt nhất là nhắn riêng, và dẫn liên kết đến một nguồn đáng tin cậy. Làm người khác xấu hổ trước đám đông thường chỉ khiến họ phòng thủ hơn.

Thuật ngữ liên quan

Chủ đề liên quan

Dùng thử Friendstime

Đăng ký chỉ mất một phút và miễn phí.

Tất cả thuật ngữ trong từ điển →